Springe direkt zu Inhalt

Μνήμες από την Κατοχή στην Ελλάδα

1. Γενικές ερωτήσεις σχετικά με το Πρόγραμμα

Το εναρκτήριο λάκτισμα για τη δημιουργία ενός νέου αρχείου προφορικών μαρτυριών για την εποχή της εθνικοσοσιαλιστικής βαρβαρότητας στην Ελλάδα δόθηκε από τη συνάντηση του κυρίου Νίκου Αποστολόπουλου, Έλληνα καθηγητή στη Γερμανία, με τον κύριο Hagen Fleischer, Γερμανό καθηγητή στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, ο οποίος θεωρείται ως ένας από τους σημαντικότερους ειδήμονες στην έρευνα σχετικά με τη γερμανική Κατοχή στην Ελλάδα. Το 2010, ο Hagen Fleischer επισκέφτηκε με ομάδα φοιτητών του το Κέντρο Ψηφιακών Συστημάτων για να γνωρίσει και να μελετήσει το αρχείο του Ολοκαυτώματος. Οι δύο συνάδελφοι κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι μια παρόμοια πρωτοβουλία με συνεντεύξεις Ελλήνων μαρτύρων της εποχής θα μπορούσε να βρει γόνιμο επιστημονικό και εκπαιδευτικό ενδιαφέρον. Στη μνημονική κουλτούρα της Ελλάδας η γερμανική Κατοχή είναι πάντα παρούσα, ωστόσο άγνωστη ως προς τις λεπτομέρειές της. Το ερευνητικό ενδιαφέρον για αυτή την ιστορική περίοδο ήταν και είναι μεγάλο. Αντίστοιχα στη Γερμανία η γνώση για τα εγκλήματα της ναζιστικής θηριωδίας στην Ελλάδα είναι από ελλιπής εώς ανύπαρκτη. Την ίδια στιγμή, οι δυνατότητες μιας προφορικής αποτύπωσης της μνήμης ζώντων μαρτύρων του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου λιγοστεύουν από μέρα σε μέρα. Αυτό το γεγονός επέτεινε τον επείγοντα χαρακτήρα και τη σημασία της άμεσης εκκίνησης του Προγράμματος.

Αποφασιστικής σημασίας για την υλοποίηση ωστόσο του Προγράμματος ήταν και η αντίστοιχη χρηματοδότηση. Χάρη στη συμβολή σημαντικών πολιτικών, όπως του πρώην Προέδρου της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας Joachim Gauck και του πρώην υπουργού Εξωτερικών Frank-Walter Steinmeier, εξασφαλίστηκε εν μέρει η χρηματοδότηση του προγράμματος από το Ελληνογερμανικό Ταμείο για το Μέλλον. Το εγχείρημα χρηματοδοτήθηκε επίσης από το ελληνικό Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, το γερμανικό Ίδρυμα Μνήμη, Ευθύνη και Μέλλον καθώς και από το Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου. Εταίρος σε αυτό σχήμα είναι το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Το Πρόγραμμα «Μνήμες από την Κατοχή στην Ελλάδα» (MOG) περιλαμβάνει την ιστοσελίδα, το Ψηφιακό Aρχείο των συνεντεύξεων και την Εκπαιδευτική Πλατφόρμα.

Η ιστοσελίδα του προγράμματος αποτελεί μια εισαγωγή στο περιεχόμενο και τους στόχους του και περιλαμβάνει χρήσιμες πληροφορίες για το Αρχείο και την Πλατφόρμα καθώς και για την Ιστορία του Β’ Π. Π. και τη μέθοδο της προφορικής ιστορίας. Το Αρχείο περιλαμβάνει το σύνολο των 93 βιντεοσκοπημένων συνεντεύξεων του Προγράμματος στην ελληνική γλώσσα (μεταξύ των οποίων της Ροζίνα Ασσέρ-Πάρδο, της Άλκης Ζέη, του Τίτου Πατρίκιου, του Μανώλη Γλέζου, του Αργύρη Σφουντούρη, του Κάρολου Παπούλια) με τη δυνατότητα γερμανικών υπότιτλων. Τέλος, η Εκπαιδευτική Πλατφόρμα περιλαμβάνει πολλά διδακτικά σενάρια για τις εκπαιδευτικές ενότητες (Παιδική Ηλικία, Καθημερινή Ζωή, Αντίσταση, Στρατόπεδα Συγκέντρωσης, Ολοκαύτωμα, Εγκλήματα πολέμου, Αντίποινα και μαζικές σφαγές) και επιπλέον πλούσιο συμπληρωματικό υλικό.

Είναι οι συνεντεύξεις που περιλαμβάνονται στο Αρχείο και αποτελούν ελεύθερες και αυτούσιες αφηγήσεις ζωής 93 μαρτύρων-θυμάτων της γερμανικής Κατοχής στην Ελλάδα. Οι μαρτυρίες δεν έχουν υποστεί καμία επεξεργασία ως προς το περιεχόμενο και τη διάρκειά τους (η οποία φτάνει μέχρι τις οκτώ ώρες). Ελήφθησαν με τη βιογραφική μέθοδο, κατά την οποία οι μάρτυρες αφηγούνται γεγονότα από τη ζωή τους χωρίς να απαντούν σε κάποιο ερωτηματολόγιο. Το υλικό του Αρχείου συμπληρώνεται από ένα αλφαβητικό «Θησαυρό», έναν χάρτη με τα σημαντικότερα τοπωνύμια και μια ιστορική χρονογραμμή με τα σημαντικότερα γεγονότα της περιόδου 1940-1944 στην Ελλάδα.

Το Αρχείο με τις συνεντεύξεις του, που συνοδεύονται από λέξεις-κλειδιά, ιστορικές πληροφορίες, φωτογραφίες, βιογραφικά, περιλήψεις συνεντεύξεων και επιπρόσθετο υλικό, προσφέρεται για ερευνητικές, ακαδημαϊκές και εκπαιδευτικές χρήσεις. Μπορεί να αξιοποιηθεί στη διδασκαλία διαφόρων επιπέδων μάθησης που αφορούν την Ιστορία του Β' Π. Π., αλλά και να λειτουργήσει ως παράδειγμα ψηφιακής πλατφόρμας με ιστορικό υλικό που έχει συλεγεί και γίνει αντικείμενο επιστημονικής επεξεργασίας με τη μέθοδο της προφορικής ιστορίας. Επιπλέον, το Αρχείο, ως πεδίο μνημονικής κουλτούρας, μπορεί να ενταχθεί σε εκδηλώσεις μνήμης, συλλογές μόνιμες ή προσωρινές, τόπους μνήμης και μουσεία, καλλιτεχνικές δράσεις. 

Η συλλογή του Αρχείου θεωρείται περαιωμένη από τον Δεκέμβριο του 2018. Όλες οι συνεντεύξεις που βρίσκονται στο Αρχείο υπάγονται στις ίδιες προδιαγραφές ποιότητας ως προς όλα τους τα στάδια, από τη λήψη έως την ιστορική τεκμηρίωση, και σχηματίζουν με το υπόλοιπο υλικό του Αρχείου, όπως τον αλφαβητικό «Θησαυρό» με περισσότερα από 3.000 λήμματα και την ιστορική χρονογραμμή, μια ολοκληρωμένη ενότητα. Προς το παρόν, δεν προβλέπεται η λήψη και επεξεργασία περαιτέρω συνεντεύξεων, καθώς αυτό θα προϋπέθετε και την αντίστοιχη χρηματοδότηση, η οποία δεν υφίσταται. Ήδη ληφθείσες συνεντεύξεις και συμπληρωματικό υλικό θα μπορούσαν υπό προϋποθέσεις να περιληφθούν στο Αρχείο.

Η προφορική ιστορία (Oral History) είναι μια ερμηνευτική, ιστοριογραφική μέθοδος για την επιστημονική επεξεργασία των προφορικών πηγών. Τα τελευταία χρόνια στις κοινωνικές επιστήμες το ενδιαφέρον των ερευνητών έχει στραφεί στη μελέτη της προφορικής ιστορίας, η οποία αποτελεί έναν εξελισσόμενο και ζωντανό διεπιστημονικό τομέα. Αυτό είναι εμφανές και μέσα απ’ τη δημιουργία ομάδων που στόχο έχουν να διερευνήσουν τη δυναμική της βιωμένης μαρτυρίας σε γειτονιές και πόλεις της Ελλάδας. Μόλις κατά την τελευταία δεκαετία άρχισε να ενσωματώνεται η προφορική ιστορία και η βιογραφική έρευνα στα προγράμματα σπουδών των ελληνικών πανεπιστημίων. Όπως αναφέρει η Ρίκη Βαν Μπούσχοτεν, οι προφορικές μαρτυρίες μας μιλάνε για θέματα-ταμπού, για θέματα που έχουν εξοστρακιστεί από την κυρίαρχη κοινωνική μνήμη και τις γραπτές πηγές. Για παράδειγμα η φρίκη του Ολοκαυτώματος δεν θα μπορούσε να μεταφερθεί στις επόμενες γενιές ως τέτοια, χωρίς τη συμβολή των προφορικών μαρτυριών.

Υπάρχουν εύλογες επιφυλάξεις της ακαδημαϊκής ιστοριογραφίας για την προφορική ιστορία που αφορούν την αποσπασματικότητα, την επιλεκτικότητα, και την επισφάλεια της μνήμης των μαρτύρων, όπως και το έντονο στοιχείο της υποκειμενικότητας στις αφηγήσεις τους. Ωστόσο στόχος της προφορικής ιστορίας δεν είναι να εξακριβώσει ή να διαψεύσει τις αρχειακές πηγές, αλλά να χρησιμοποιηθεί ως ιστορικό εργαλείο συμπληρωματικά με αυτές και να δώσει μια επιπλέον διάσταση στο αρχειακό υλικό της εποχής.

Περισσότερες πληροφορίες όπως και βιβλιογραφία σχετικά με την προφορική ιστορία θα βρείτε στην ιστοσελίδα μας όπως και στον Οδηγό για τους εκπαιδευτικούς.

Το υλικό του Αρχείου Μνήμες από την Κατοχή στην Ελλάδα συλλέχθηκε με τη μέθοδο της προφορικής ιστορίας. Συγκεκριμένα οι συνεντεύξεις ακολουθούν τη βιογραφική μέθοδο. Οι μάρτυρες διηγούνται ελεύθερα τις μνήμες τους απο την Κατοχή στην Ελλάδα.

Το υλικό αυτό αποτέλεσε τη βάση της Εκπαιδευτικής Πλατφόρμας, επομένως η ίδια είναι μια πλατφόρμα προφορικής ιστορίας και ως τέτοιο το υλικό φέρει όλα τα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα που διέπουν την προφορική ιστορία ως μέθοδο ιστοριογραφίας.

Από τη μία προωθείται η αποτύπωση της ιστορίας από τα κάτω, μέσω των βιωματικών αφηγήσεων των μαρτύρων–θυμάτων της ναζιστικής Κατοχής και της καλλιέργειας της ιστορικής ενσυναίσθησης οι μαθητές και μαθήτριες έρχονται σε επαφή με πρωτογενές υλικό και ανακαλύπτουν σχετικά αθέατες πτυχές της ιστορίας για θέματα όπως την Αντίσταση, το Ολαύτωμα, τα Στρατόπεδα Συγκέντρωσης, τα Αντίποινα και τις μαζικές σφαγές, την Πείνα, την Καθημερινή Ζωή. Από την άλλη η υποκειμενικότητα των αφηγήσεων και η πολλαπλά διαμεσολαβημένη μνήμη του αφηγητή/τριας θέτουν συγκεκριμένα όρια στην εξαγωγή συμπαρασμάτων από πλευράς του μαθητή.

Η ενασχόληση με την προφορική ιστορία δίνει στο μαθητή το ρόλο του ερευνητή και οξύνει την αναζήτηση και την κριτική σκέψη, πάντοτε με την καθοδήγηση του εκπαιδευτικού. Το συμπληρωματικό υλικό (ντοκουμέντα όπως φωτογραφίες, κείμενα) που υπάρχει στην Εκπαιδευτική Πλατφόρμα αποκαθιστά το ιστορικό πλαίσιο. Τέλος ο Οδηγός για τους εκπαιδευτικούς μπορεί να φανεί χρήσιμος στους εκπαιδευτικούς για την προετοιμασία του μαθήματος και την εισαγωγή του ιστορικού πλαισίου.

Μια πιο εκτεταμένη πραγμάτευση του θέματος εχουν επιχειρήσει οι συνεργάτες του Προγράμματος, Χάρης Αθανασιάδης και Αρχοντία Μαντζαρίδου στο άρθρο τους: Το ψηφιακό εκπαιδευτικό σενάριο για την Αντίσταση (1941-44).

Η ψηφιακή Εκπαιδευτική Πλατφόρμα του Προγράμματος «Μνήμες από την Κατοχή στην Ελλάδα» δημιουργήθηκε στο πρότυπο πανομοιότυπων ψηφιακών εργαλείων που έχουν κατασκευαστεί από το Κέντρο Ψηφιακών Συστημάτων του Ελεύθερου Πανεπιστημίου του Βερολίνου και χρησιμοποιούνται στη Γερμανία, την Πολωνία, την Τσεχία, τη Ρωσία.

Στο πλαίσιο του Προγράμματος δημιουργήθηκαν δύο εκπαιδευτικές πλατφόρμες: μία για σχολεία που διδάσκουν την Ιστορία στη γερμανική και μία στην ελληνική γλώσσα. Η επιλογή και η δόμηση του συμπληρωματικού εκπαιδευτικού υλικού διαφέρει αισθητά στις δύο εκδοχές της πλατφόρμας, γεγονός που σχετίζεται με τις σημαντικές διαφορές στα εκπαιδευτικά συστήματα των δύο κρατών αλλά και με τις διαθέσιμες πηγές στην αντίστοιχη γλώσσα και την εκπαίδευση των διδασκόντων και των μαθητών.

Η χρήση της Εκπαιδευτικής Πλατφόρμας και της διάχυσής της σε ελληνόφωνα και γερμανόφωνα σχολεία συνεπάγεται την παροχή στην επιστημονική και εκπαιδευτική κοινότητα ενός σημαντικού ψηφιακού εργαλείου. Μέσω της αξιοποίσής του καθίσταται δυνατή η εξοικείωση με τη μέθοδο της προφορικής ιστορίας ως παράγοντα όξυνσης της κριτικής σκέψης των μαθητριών και μαθητών. Η χρήση της Πλατφόρμας MOG και η ενασχόλησή τους με ζητήματα όπως για παράδειγμα η καθημερινή ζωή και καταναγκαστική εργασία, μπορεί επιπλέον να κεντρίσει το ενδιαφέρον τους για το σχολικό μάθημα και τη συγκεκριμένη ιστορική περίοδο. Το εκπαιδευτικό υλικό συνοδεύεται από τις διδακτικές επισημάνσεις των δημιουργών του σε σχέση με α) τα οφέλη αλλά και τα όρια της προφορικής ιστορίας και β) τους τρόπους αξιοποιήσής του στην τάξη. 

Η δημιουργία του εκπαιδευτικού υλικού έχει μόλις πρόσφατα ολοκληρωθεί και τώρα προετοιμάζεται η διάχυσή του στα ελληνικά και τα γερμανικά σχολεία. Δοκιμαστικές εφαρμογές με καλά αποτελέσματα έχουν ήδη διενεργηθεί στη Γερμανική Σχολή Αθηνών και στη Fritz Karsen Schule του Βερολίνου. Συστηματικότερη εφαρμογή θα πραγματοποιηθεί εντός του 2021. Η «μητρική» πλατφόρμα με την ίδια δομή, το ίδιο παιδαγωγικό πλαίσιο και με αντίστοιχο υλικό (προφορική ιστορία) από την περίοδο επικράτησης του Ναζισμού και του Β’ Π. Π., ήδη από το 2016, είναι σε χρήση στις χώρες Γερμανία, Τσεχία και Ρωσία και από το 2019 στην Πολωνία.

Η δημιουργία του εκπαιδευτικού υλικού του Προγράμματος διήλθε διάφορα στάδια, ένα εκ των οποίων ήταν και η δοκιμή σε συνθήκες σχολικής τάξης τόσο στην Ελλάδα όσο και στη Γερμανία. Καθώς το εκπαιδευτικό υλικό της ψηφιακής πλατφόρμας «Μνήμες από την Κατοχή στην Ελλάδα» αποτελεί έναν ζωντανό, εξελισσόμενο οργανισμό, κάθε διαδικασία εφαρμογής του στη σχολική τάξη από την/τον εκπαιδευτικό αποτελεί και μια νέα πρωτοβουλία εσωτερικής αξιολόγησης του υλικού με προοπτική βελτίωσης. Έχει προβλεφθεί ότι κατά τη διάρκεια του τρέχοντος έτους θα λάβουν χώρα εκπαιδευτικά εργαστήρια/workshops με εκπαιδευτικούς, μαθήτριες και μαθητές τόσο διαδικτυακά όσο και δια ζώσης. Το Πρόγραμμα θα θέσει σύντομα στη διάθεση των εκπαιδευτικών σχετικές φόρμες αξιολόγησης.

Εντός του 2021 το Πρόγραμμα θα κατατεθεί στο Υπουργείο προς έγκριση, ως συμπληρωματικό ψηφιακό μέσο εκμάθησης της Ιστορίας του Β’ Π. Π. και της Κατοχής στην Ελλάδα.

Στόχος του Προγράμματος είναι η είσοδος του υλικού του Αρχείου και της Εκπαιδευτικής Πλατφόρμας, στην Ελλάδα και τη Γερμανία, τόσο στον ακαδημαϊκό χώρο όσο και στην πρωτοβάθημια / δευτεροβάθμια εκπαίδευση.

Η επιστημονική επεξεργασία του παρέμεινε μέσα στα όρια που καθόρισε ο σκοπός του Προγράμματος, δηλαδή της συλλογής και επεξεργασίας του υλικού με τη μέθοδο της Προφορικής Ιστορίας. Από τη σκοπιά αυτή, το υλικό δεν αντικαθιστά πρωτοβουλίες που έχουν ήδη αναληφθεί στην Ελλάδα και τη Γερμανία και σχετίζονται με τη διδασκαλία της Ιστορίας της γερμανικής Κατοχής στην Ελλάδα. Μπορεί όμως να χρησιμοποιηθεί για τον εμπλουτισμό του μαθήματος με στοιχεία βιωματικά και να θέσει ερωτήματα τα οποία αφορούν τη μνημονική κουλτούρα και την ψυχολογία του τραύματος. Έτσι μπορούν να φωτιστούν ανεπεξέργαστες στιγμές της συγκεκριμένης ιστορικής περιόδου καθώς και της τοπικής ιστορίας. Μπορεί, επιίσης, να δοθεί η αφορμή για περαιτέρω έρευνα, ώστε να γνωρίσουν οι μαθήτριες και οι μαθητές τη μέθοδο της προφορικής ιστορίας και την ψηφιακή μάθηση της ιστορίας μέσα από εκλεπτυσμένα ψηφιακά εργαλεία. Στo πλαίσιo των πιλοτικών εφαρμογών του υλικού στη σχολική τάξη, το Πρόγραμμα είναι ανοιχτό σε προτάσεις και ανταλλαγή σκέψεων και ερεθισμάτων ως προς τη χρήση του υλικού και ενδεχομένως στη συνδυαστική εφαρμογή του με το ήδη υπάρχον και αξιοποιούμενο υλικό στη σχολική τάξη και εκτός, σε επίσημο πλαίσιο ή με πρωτοβουλία μεμονωμένων εκπαιδευτικών. Κατά το τρέχον έτος 2021 το υλικό θα τεθεί σε περαιτέρω επεξεργασία με σκοπό την ενσωμάτωσή του σε δράσεις σχετικές με την πολιτειακή εκπαίδευση μαθητριών και μαθητών καθώς και νεαρών ενηλίκων.

Ο/η εκπαιδευτικός μπορεί να σχεδιάσει ένα δικό του μάθημα ή πρόγραμμα χρησιμοποιώντας τις προφορικές μαρτυρίες του Αρχείου, καθώς και κάθε είδους υλικό που θα βρει στην πλατφόρμα (ιστορικές πληροφορίες, χάρτες, βιογραφίες, φωτογραφίες κτλ.). Στο έργο του θα τον/την βοηθήσει σημαντικά ο εκπαιδευτικός Οδηγός που δημιουργήσαμε ειδικά γι’ αυτόν τον σκοπό. Στον Οδηγό θα βρει καταρχάς αναλύσεις για τον Β’ Π. Π., και την ιστοριογραφική του προσέγγιση, εννοιολογικές διευκρινίσεις για την ιστορική μνήμη, τη μεταμνήμη και το τραύμα, πληροφορίες για την προφορική ιστορία και τη λειτουργία της σε ψηφιακά περιβάλλοντα, όπως αυτό του MOG, καθώς και μεθοδολογία και πολλές προτάσεις δημιουργίας μαθημάτων με βάση το αρχείο.

Ένα διδακτικό σενάριο μπορεί εν δυνάμει να αξιοποιηθεί κατά τη διάρκεια ολόκληρης της σχολικής χρονιάς στο πλαίσιο είτε προαιρετικών ερευνητικών/δημιουργικών εργασιών σε διακριτά γνωστικά αντικείμενα, είτε σχεδιασμού και υλοποίησης πολιτιστικών ή άλλων προαιρετικών προγραμμάτων τύπου project. Σε κάθε περίπτωση, η γενική εισαγωγή για τον Β’ Π. Π. θα πρέπει να προηγηθεί, προκειμένου να λάβει χώρα στη συνέχεια η επεξεργασία των επιμέρους θεματικών, δηλαδή των διδακτικών σεναρίων που έχουν τη μορφή εργαστηρίου. Αρωγός σε αυτή την εκπαιδευτική διαδικασία είναι η ταινία του Χρύσανθου Κωνσταντινίδη η οποία θα συνοδεύει την εκπαιδευτική πλατφόρμα. Επίσης, μπορείτε να ανατρέξετε στην MOG ψηφιακή πύλη στη θεματική της Γερμανικής Κατοχής, https://www.occupation-memories.org/deutsche-okkupation/index.html αφού αξιοποιήσετε τα σχολικά εγχειρίδια που υπάρχουν αναρτημένα στο Φωτόδεντρο.

Τα εκπαιδευτικά σενάρια στο σύνολό τους είναι κατάλληλα για χρήση στις τελευταίες τάξεις του Γυμνασίου και σε όλες τις τάξεις του Λυκείου. Τα εκπαιδευτικά σενάρια «Τα Παιδιά στην Κατοχή» και «Καθημερινή Ζωή» μπορούν με τις κατάλληλες προσαρμογές και επιλογές από τον/την εκπαιδευτικό να αξιοποιηθούν και στις τελευταίες τάξεις του Δημοτικού Σχολείου ή στις πρώτες τάξεις του Γυμνασίου. Επίσης, ευρύτερα στοιχεία, υλικό, δραστηριότητες από όλα τα διδακτικά σενάρια μπορούν να αξιοποιηθούν ως διαδικασία προεργασίας για εκπαιδευτικές δραστηριότητες στο πλαίσιο της σχολικής ζωής (εκπαιδευτικές επισκέψεις σε ιστορικούς/μνημονικούς τόπους, εορτασμός ιστορικών/τοπικών επετείων, πολιτιστικά προγράμματα, εκπόνηση project κ.ά.). Εντός του έτους 2021 θα ολοκληρωθούν, στο πλαίσιο του Προγράμματος, συγκεκριμένες εκπαιδευτικές προτάσεις οι οποίες θα ενσωματωθούν στο αντίστοιχο συνοδευτικό διδακτικό εγχειρίδιο του Προγράμματος.

Τα διδακτικά σενάρια, όπως και όλο το εκπαιδευτικό υλικό, διέπονται από τη λογική της ποικιλομορφίας του περιεχομένου και της διαβάθμισης των προτεινόμενων δραστηριοτήτων, προκειμένου κάθε εκπαιδευτικός να επιλέξει και να προσαρμόσει ό,τι κρίνει παιδαγωγικά κατάλληλο με βάση την ηλικία, το διδακτικό πλαίσιο-αντικείμενο και την ανθρωπογεωγραφία- κουλτούρα της τάξης του ή της τοπικής κοινωνίας. Η δημιουργική διάθεση των εκπαιδευτικών και οι διαφορετικές επιστημολογικές και παιδαγωγικές καταβολές τους μπορούν να δώσουν ακόμα μεγαλύτερη ώθηση για αλληλεπίδραση και συνεργασία των εκπαιδευτικών κοινοτήτων με αφορμή και πεδίο διαλόγου την εκπαιδευτική μας Εκπαιδευτική Πλατφόρμα (MOG).

Το Πρόγραμμα ενθαρρύνει οποιαδήποτε εκπαιδευτική πρωτοβουλία αυτής της μορφής. Σε περίπτωση που επιθυμείτε να δημιουργήσετε μία νέα ενότητα παρακαλούμε να έρθετε σε επαφή με τους συνεργάτες του Προγράμματος.

Με τη μέθοδο της προφορικής ιστορίας η επιστήμη της Ιστορίας, διευρύνοντας τα όρια της συζήτησης πάνω στην Ιστορία και τα ιστορικά γεγονότα, αποδέχεται με τρόπο δημοκρατικό προσλήψεις και ερμηνείες που συμπορεύονται με την επίσημη ιστοριογραφία – χωρίς να την υποκαθιστούν αλλά και χωρίς να της αναγνωρίζουν ένα αδιαμφισβήτητο μονοπώλιο αλήθειας. Ειδικά, ως προς την περίπτωση ιστορικής διερεύνησης του φαινομένου του φασισμού, η επαφή με τις βιωμένες εμπειρίες των μαρτύρων μας υπό το καθεστώς της ναζιστικής κατοχής, μπορεί να θεωρηθεί αναπόσπαστο κομμάτι της εκπαίδευσης για τη Δημοκρατία, τα Δικαιώματα, την Ενεργό Πολιτειότητα στα σχολεία, αλλά και στην κοινωνία των πολιτών γενικότερα.


Το έργο αφορά την περίοδο της γερμανικής Κατοχής στην Ελλάδα και η χρηματοδότηση από το Υπουργείο Εξωτερικών της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας έρχεται σε μια πολιτική συγκυρία όπου η Γερμανία καθίσταται υπόλογη για οφειλές πολεμικών αποζημιώσεων από την ίδια περίοδο στην Ελλάδα. Πώς μπορεί να ερμηνευθεί η πρόθεση αυτή της ΟΔΓ να χρηματοδοτήσει ένα τέτοιο έργο;


Το έργο «Μνήμες από την Κατοχή στην Ελλάδα» χρηματοδοτήθηκε αρχικά από το «Ελληνογερμανικό Ταμείο για το Μέλλον» του Υπουργείου Εξωτερικών της Γερμανίας, το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, το γερμανικό Ίδρυμα «Μνήμη, Ευθύνη, Μέλλον» και το Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου. Από το 2019 χρηματοδοτείται από το Ταμείο του Μέλλοντος και το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Το Ταμείο για το Μέλλον, το οποίο χρηματοδοτεί μεταξύ άλλων και άλλες επιστημονικές πρωτοβουλίες που σχετίζονται με την περίοδο της γερμανικής Κατοχής στην Ελλάδα, ιδρύθηκε μετά το 2011 που ξεκίνησαν οι προσπάθειες των καθηγητών Νικόλαου Αποστολόπουλου στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου και Χάγκεν Φλάισερ στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών για τη δημιουργία ενός αρχείου προφορικών μαρτυριών Ελλήνων επιζώντων της ναζιστικής θηριωδίας. Πρόκειται για μία δυνατότητα μοναδικής αξίας, καθώς η ηλικία των μαρτύρων δεν θα επέτρεπε να γίνουν αυτές οι συνεντεύξεις αργότερα. Το έργο έπρεπε να πραγματοποιηθεί άμεσα.
Η Γερμανική Κυβέρνηση ποτέ δεν προσπάθησε να αναμειχθεί στις εργασίες του Προγράμματος, ούτε κατά τη φάση της αίτησης προς χρηματοδότηση ούτε και κατά τη διάρκεια του έργου.

Το έργο «Μνήμες από την Κατοχή στην Ελλάδα» είναι ένα έργο επιστημονικό. Έλληνες και Γερμανοί, με αναγνωρισμένη δράση στα πεδία της επιστήμης της Ιστορίας και της Διδακτικής της (βλ. σχετικά την επιστημονική ομάδα του Προγράμματος), έχουν ασχοληθεί συστηματικά με τη μεθοδολογία και το περιεχόμενό του. Από το ξεκίνημά του έως σήμερα, την ευθύνη του έργου έχουν ακαδημαϊκοί επιστήμονες. Σκοπός του Προγράμματος ήταν και παραμένει να δημιουργηθεί ένα οπτικοακουστικό έργο σχετικά με την ιστορία της Κατοχής στην Ελλάδα βασισμένο σε επιστημονικά κριτήρια, χρήσιμο για ιστορικούς και εκπαιδευτικούς και των δύο χωρών, χωρίς ανάμειξη πολιτικών παραγόντων ή θεσμών. Αυτό επιτεύχθηκε απόλυτα.

Στη διάρκεια του Προγράμματος έχουν λάβει χώρα ευάριθμες δραστηριότητες και εκδηλώσεις που αφορούν την παρουσίαση και τη διάχυσή του και απευθύνονται στο ευρύτερο κοινό. Στις εκδηλώσεις αυτές το Πρόγραμμα μεριμνούσε για τη συμμετοχή πέρα των επιστημονικών και των πολιτικών φορέων, καθώς και του συνόλου των φορέων χρηματοδότησης. Σκοπός ήταν και είναι να αναζωογονηθεί και ο πολιτικός διάλογος μέσω του Προγράμματος.