Μνήμες από την Κατοχή στην Ελλάδα

Κατηγορίες μαρτύρων

Η Ροζίνα Ασσέρ Πάρδο, κρυμμένο παιδί επί Κατοχής. Φωτογραφία: Δημήτρης Πολυδωρόπουλος

Η Ροζίνα Ασσέρ Πάρδο, κρυμμένο παιδί επί Κατοχής. Φωτογραφία: Δημήτρης Πολυδωρόπουλος

«Πώς να διηγηθεί κανείς τον ίδιο του τον θάνατο» (Πρίμο Λέβι)

Η προσφυγή της ιστορίας στη μαρτυρία είναι θεμελιωμένη στον ίδιο τον ορισμό του αντικειμένου της ιστορίας. Η μαρτυρία θέτει σε δοκιμασία τα όρια της εγγραφής και της αρχειοποίησης. Ειδικότερα όσον αφορά τις μαρτυρίες για το Ολοκαύτωμα, η δυσκολία έγκειται στο γεγονός ότι ο μάρτυρας δεν παρευρέθη απλώς στα γεγονότα που εξιστορεί, υπήρξε θύμα τους. 

Ποια είναι η διαδικασία μέσω της οποίας άτομα που είναι μακριά από τις γραπτές και επίσημες πηγές εκφράζουν την αίσθηση του εαυτού τους στην ιστορία; Η υποκειμενική διάσταση της μνήμης και η συγκρότηση μιας πολιτισμικής ταυτότητας μέσω της αφηγηματοποίησης του παρελθόντος, ξεπερνούν το επίπεδο των γεγονότων και των δομών. 

Ζητήματα καθημερινής ζωής, ταυτότητας, συναισθημάτων και υποκειμενικότητας αναδύονται από τις αφηγήσεις, και η βιωμένη εμπειρία μας προσφέρει στοιχεία που δεν ανιχνεύονται επαρκώς σε καμία βιβλιογραφία ή κανένα αρχείο. Σκοπός είναι η προσέγγιση των γεγονότων μέσα από τη διερεύνηση της υποκειμενικότητας που, όπως εύστοχα έχει διατυπώσει η Luisa Passerini, οδηγεί στον «εξανθρωπισμό της ιστορίας». Οι μνήμες των ανθρώπων αυτών συνιστούν, σύμφωνα με τη Ρίκη Βαν Μπούσχοτεν στη μελέτη της για το Ζιάκα Γρεβενών, τις ερμηνευτικές καμπές στη βιογραφία και την προσωπική μνήμη τους.

Επιζώντες σφαγών

Αντιστασιακοί

Επιζώντες του Ολοκαυτώματος

Κρυμμένα παιδιά